LogoRld.jpg

header.jpg

IJskelders in Bierbeek omgetoverd tot winterverblijfplaats voor vleermuizen

Regionaal Landschap Dijleland herstelde afgelopen winter in Bierbeek twee historische ijskelders in hun oude glorie. De ijskelders van het Groot Park (Lovenjoel) en het Vijverhof (Korbeek-Lo) werden grondig gerestaureerd en kregen als overwinteringsplaats voor vleermuizen een nieuwe functie toebedeeld.

In veel kasteeldomeinen vind je nog -dikwijls vervallen- ijskelders. Het waren diepvriezers avant-la-lettre. Sinds de tweede wereldoorlog zijn de meeste van deze ijskelders echter in onbruik geraakt. Vleermuizen zoeken deze ondergrondse schuilplaatsen echter graag op als overwinteringsplaats. Het is er lekker koel, vochtig en rustig. En dat is van levensbelang voor vleermuizen.

Vleermuizen leven in een complex netwerk bestaande uit zomer- en winterverblijven, voedselgebieden en routes tussen verschillende verblijven. In de loop van de twintigste eeuw kenden alle vleermuissoorten in West-Europa een sterke achteruitgang door menselijke invloeden. Vooral een veranderd landgebruik, een overdadig gebruik van pesticiden, de verstedelijking en de algemene achteruitgang van de natuur leidden tot een sterke daling van de vleermuispopulaties. Sedert de goedkeuring van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG) wordt naast de wettelijke soortgerichte maatregelen ook meer aandacht besteed aan de bescherming van het habitat van vleermuizen. Sites die belangrijk zijn voor de instandhouding van vleermuizen, dus zowel kraamkolonieplaatsen als overwinteringsplaatsen moeten aangeduid en beschermd worden tegen beschadiging of verstoring.

Beide ijskelders zijn gelegen binnen de speciale beschermingszone (SBZ) “Valleien van de Winge en de Motte met valleihellingen”, die als belangrijk beschouwd wordt voor tal van vleermuizensoorten. De inrichting van deze ijskelders draagt dus rechtstreeks bij tot verhoging van de kwaliteit van het leefgebied van deze doelsoorten.

De ijskelders zijn imposante bakstenen constructies, deels in de grond ingegraven met een imposant koepelgewelf en meestal een lange rechte toegang met meerdere toegangsdeuren. De bouw ervan dateert meestal uit de 19e eeuw. Jaarlijks werden blokken ijs uit de vijver rond het kasteel gekapt en in de ijskelder gestockeerd. Het ijs uit de ijskelder kon tot in de daaropvolgende zomer gebruikt worden in de kasteelkeuken ter bewaring van eetwaren, voornamelijk vlees, of voor de bereiding van ijscrème en gekoelde dranken.

Allebei de ijskelders konden een stevige opknapbeurt gebruiken, doordat ze al decennia lang hun oorspronkelijke functie verloren waren. Bij de ijskelder van het Vijverhof was vooral de ingang en het portaal aan restauratie toe. Deze van het Groot Park was dan weer in een ver verleden opgevuld met aarde en bouwafval en moest helemaal worden leeggegraven. Beide ijskelders kregen nieuwe houten toegangsdeuren, voorzien van een invliegopening voor vleermuizen, die een klimaatsluis vormen en moeten zorgen voor de nodige rust. Binnenin de kelders werden enkele vleermuiskasten en snelbouwstenen aangebracht die extra holtes aanbieden waarin vleermuizen kunnen wegkruipen voor hun winterslaap.

Restauratie van dergelijke ijskelders is dus zowel vanuit cultuurhistorisch als natuurbehoudstandpunt een must! Door deze nieuwe invulling als vleermuizenoverwinteringsplaats zal dit klein waardevol patrimonium, ondanks zijn ondertussen verloren oorspronkelijke functie, toch bewaard blijven voor de toekomst. Ook ‘het verhaal van de ijskelder’ en waarvoor hij vroeger gebouwd en gebruikt werd, blijft dankzij deze ingreep en herbestemming ook bewaard. Vleermuizen profiteren op hun beurt dan hopelijk van een breder aanbod aan geschikte overwinteringsplaatsen. Regionaal Landschap Dijleland maakt dan ook graag werk van dergelijke projecten! Binnen haar werkingsgebied herstelde ze al op meerdere locaties dergelijk klein bouwkundig erfgoed en mits eenvoudige inrichtingswerken maken ze hen ook geschikt als winterverblijfplaats voor vleermuizen.

Deze actie kadert in het Quick Win project “ijskelders als winterverblijfplaats voor vleermuizen”. Via subsidies voor concrete projectrealisaties wil het Agentschap voor Natuur en Bos de kans bieden aan de privé-eigenaars, privaatrechtelijke personen en lokale besturen met terreinen binnen de speciale beschermingszones om een bijdrage te leveren aan Europese natuurdoelen (IHD). 

Dit project kreeg de financiële steun van de private eigenaars, de Provincie Vlaams-Brabant (dienst Erfgoed), Agentschap voor Natuur & Bos en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling.

De Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt inventariseert jaarlijks de in de ijskelder overwinterende vleermuizen. De Monumentenploeg van IGO voerde de restauraties uit en zorgden voor de herinrichting.

Fotoverslag restuaratie ijskelder Groot Park

Fotoverslag restauratie ijskelder Vijverhof

 

ijskelder Groot Park (voor & na)

 

 

 

ijskelder Vijverhof (voor & na)

Gierzwaluw-copyrightMichelGeven-Buiten-beeld.jpg

Dijleland Nieuwsbrief

Registreer je hier snel voor onze tweemaandelijkse nieuwsbrief en blijf op de hoogte van onze activiteiten en verwezenlijkingen.